Expositie van ‘de Bottema’s in Grafisch Kabinet

Tot eind april 2019 is in het Grafisch Kabinet van Museum Joure een kleine, boeiende expositie te zien over ‘de Bottema’s’, Tjerk en Tjeerd, twee broers en kunstenaars die van oorsprong uit Friesland komen.

Tjerk Bottema (1882, Bovenknijpe) schilderde, aquarelleerde, tekende en maakte litho’s, onder andere landschappen en affiches voor bioscopen. Bekend werd hij van zijn politieke prenten voor De Notenkraker, een Nederlands politiek-satirisch weekblad tussen 1907 en 1936. In de expositie hangen zijn enkele van deze spotprenten. Tjerk was een rusteloos, zoekende man en verdiepte zich in de toen nieuwe kunststromingen als De Stijl. In 1940 vluchtte hij vanuit Parijs naar Engeland en kwam om het leven toen zijn schip door oorlogsgeweld zonk. Aan boord was ook zijn vriend, de dichter Marsman.

Tjeerd Bottema  (1884, Langezwaag) werkte na de Academie als plateelschilder bij De Distel. Hij werd een veelgevraagd illustrator en succesvol reclame-ontwerper. De bekende reclame van RVS Verzekeringen met de afbeelding van een ouder echtpaar met paraplu en hondje, is van zijn hand. Hij maakte daarnaast, net als zijn broer, ook politieke prenten. Tjeerd legde zich meer en meer toe op het illustreren van boeken, vooral lees- en leerboeken voor het lager onderwijs. In de bekende boekjes van W.G. van de Hulst en de serie van Jaap en Gerdientje van Anne de Vries zijn de illustraties van Tjeerd te vinden. Tjeerd woonde bijna zijn hele leven in Katwijk. Met honderden geïllustreerde boeken op zijn naam, en veel ander werk, overleed hij in 1978, 94 jaar oud. De twee dochters van Tjeerd Bottema, Hillegonda en Johanna hebben dezelfde weg bewandeld als hun vader: beide zijn illustrator geworden.

De expositie is georganiseerd door de stichting Fries Grafisch Museum, die gehuisvest is in Museum Joure.

Afscheidsexpositie Gerard de Lange

drie decennia vrijwillige toewijding aan typografie en ambacht

Van 9 april t/m 10 juni is in Museum Joure een afscheidsexpositie te zien van het werk van Gerard de Lange. Bijna drie decennia lang was hij actief als voorman en bestuurslid van het Fries Grafisch Museum. Gestaag werd er onder zijn leiding als ontwerper en zetter gewerkt aan uiteenlopende drukwerken, waarin tekst en typografie elkaar steeds naadloos aanvullen. Een selectie van zijn werk is in de overzichtsexpositie te zien. Een bijzondere tentoonstelling van een ontwerper die met behulp van loden letter, linoleumsneden en ornamenten zijn ideeën op de oude ambachtelijke manier wist uit te voeren.

Stichting Fries Grafisch Museum
De Stichting Fries Grafisch Museum (FGM) werd in 1979 opgericht. Haar bezit werd aanvankelijk gepresenteerd in het Fries Museum te Leeuwarden en verhuisde later naar Museum Joure. Het FGM stelt zich ten doel een werkende boekdrukkerij te laten zien zoals je die in iedere plaats in Friesland kon tegenkomen in de periode vanaf 1900 tot 1960.

Een belangrijke steun daarbij is het werk van een vaste groep vrijwilligers, die de geschiedenis levendig houden door de persen en de letter in staat van dagelijks gebruik te houden. Deze vrijwilligers zijn allemaal vakmensen, die de diverse onderdelen van de drukkerij geheel beheersen.

Gerard de Lange
Toen Gerard de Lange in 1990 met vervroegd pensioen de grafische industrie verliet en zich als vrijwilliger aanmeldde bij het FGM ontwikkelde hij zich al snel tot meewerkend voorman. Gestaag werd er, onder zijn leiding als ontwerper/zetter gewerkt aan een letterproef van de Friese letterontwerper S.H. de Roos. Daarbij werd veel aandacht geschonken aan de vormgevingsprincipes die horen bij de tijd waarin de betreffende letter werd getekend en ontwikkeld. Daarnaast bedacht en ontwierp hij vele spitsvondige uitgaven waarin tekst en typografie elkaar naadloos aanvullen zoals de grote posters “Pake seit” en “Beppe seit” maar ook vele boekenleggers met wijsheden. De koppertraditie, het nieuwjaarsfeest in de bedrijfstak dat uit overlevering levendig wordt gehouden, laat zijn jaarlijkse afdruk na in de vorm van een speciaal daarvoor gemaakt drukwerk. In de tentoonstelling zijn 10 kopperprenten naar tekst, ontwerp en zetwerk van Gerard de Lange opgenomen.

Na bijna 30 jaar, waarvan de laatste 20 jaar ook als bestuurslid, stopt Gerard zijn werkzaamheden voor het FGM dat met deze tentoonstelling van zijn werk laat zien wat met loden letter en boekdrukpersen mogelijk is.