Rjochtdei 2010
*** Gepost 8 maart 2010 ***
Rjochtdei op ’e Jouwer komt dichterbij
Zaterdag 29 mei wordt een dag om al vast in uw agenda te noteren, want dan wordt in de oude vlecke Joure voor de tweede keer, ’Rjochtdei’ gehouden, ’in histoarysk spektakel op 'e Jouwer’, georganiseerd door de Projectgroep Rjochtdei van Museum Joure.
Een deel van het oude centrum zal die dag een metamorfose ondergaan en veranderen in het Joure van 1628, de tijd dat de Friese adel het hier nog voor het zeggen had. Dan zal ook de grietman van Haskerland en zijn gevolg op het toneel verschijnen. Hij zal recht spreken in een aantal netelige kwesties. Dat gebeurt vooral in en rond de Jouster toer.
De eerste versie van Rjochtdei vond plaats op zaterdag 24 mei 2008. Toen vormden vooral de Midstraat, enkele zijstraten, het museum en omgeving en Penninga's Molen het decor. Dit jaar is wat een ander stuk oud-Joure uitgekozen: vanaf de Hobbe van Baerdt Kerk via Torenstraat, Waagplein, Krim, Jordaan, Boterstraat, Visstraat, Kolkstraat en ook weer de molen. Meer dan de deftige Midstraat vormde deze omgeving de volksbuurt van Joure, een echt doolhof van smalle straatjes en stegen, volgepropt met ambachtelijke werkplaatsen, zelfs boerderijtjes, pakhuizen, neringen en kroegjes. Er leefden zowel hardwerkende ambachtslieden als schorriemorrie.
In 2008 kon het publiek al genieten van de unieke combinatie van een historische dag en een openluchtspel. Dit alles speelde zich op meerdere plekjes tegelijk af en werd een aantal malen herhaald. Het was niet alleen locatietheater, maar het publiek waande zich echt in een andere tijd. Men participeerde er in.
Overal liepen figuranten rond, jongeren en ouderen, in kleren van toen. Men zag als het ware het leven van vierhonderd jaar geleden aan zich voorbijtrekken: boeren en buitenlui, ambachtslieden, muzikanten, potsenmakers, onverlaten. Straattaferelen met mensen, beesten, zelfs onwelriekende mesthopen, eten en drinken uit die tijd, vervoer van eeuwen geleden, teveel om op te noemen.
Dat zal dit jaar niet anders zijn, maar er zijn wel enkele thema's die er nadrukkelijk uitspringen. Zo zullen ambachten een belangrijke rol spelen, omdat Joure ook de intentie heeft Ambachtsstad te worden. Toevallig valt Rjochtdei samen met het 25-jarig bestaan van Ambachtelijk Friesland. Ambachtslieden Erik van der Schoot en Jaap Aalders vonden het Jouster historische spektakel wel zo'n leuk idee, dat ze in samenwerking met het Museum Joure besloten actief deel te nemen. 26 ambachtslieden uit hun gelederen zullen dan ook van de partij zijn. Bovendien zal een bijzonder handwerkstuk die dag worden aangeboden aan ‘de Praeses der Staten van Friesland of diens gezant’.
Tekstschrijvers Sieger Bijsterveld en Cor Waringa hebben zich niet alleen verdiept in de 17e eeuw, maar ook hun fantasie de vrije loop gelaten. Zo waren we toen in Joure behoorlijk protestants. Predikanten trokken fel van leer tegen alles wat verkeerd was, dansen en drinken bijvoorbeeld. In de volksbuurten echter was bijgeloof moeilijk uit te bannen. Men vertrouwde op kwakzalvers en geloofde in hekserij. En men lustte graag brandewijn en hield van feesten.
De grietman moet maar zien over dit soort kwesties een oordeel vellen. ‘Vrouwenhandel’ komt ook aan de orde, al is het maar een arme sloeber, die zijn dochter verkwanselt als dienstbode. En de grietman zelf, is hij wel terecht benoemd in deze hoge functie? Wat is er bijvoorbeeld met zijn zoon aan de hand? In kroegen worden de meest bizarre verhalen verteld.
Al vanaf vorige herfst is een enthousiast team vrijwilligers druk bezig geweest, verdeeld in een groot aantal werkgroepen, zoals toneelspelers/figuranten, muziek, eten en drinken, kinderspelletjes, kleding, schmink, logistiek, rondvaart met pramen, decor. Ook de buurtvereniging Roun de Kolk neemt hier aan deel.Onder regie van Sybren Sigtema belooft het 29 mei weer veel drama maar ook kluchtigheid te worden.
Nu de laatste maanden voor de grote dag zijn aangebroken zal het steeds hectischer worden voor de organisatie en werkgroepen. De repetities en de voorbereidingen gaan nu echt los. Zo kwamen donderdagavond ruim veertig toneelspelers en figuranten bijeen in de Veglinshof, om al vast te worden geïnformeerd over hun inbreng. Iedereen krijgt een rol toebedeeld. Voor een aantal is het al de tweede keer, maar er zijn ook vele nieuwe gezichten bij, waaronder een aantal jongeren.
Men kan echter nog wel meer gebruiken. Ook voor andere hulp. Zo komt de decorploeg nog wat handen tekort. Meer informatie: Joke Krul 0513-410303 / kultuerried@museumjoure.nl / www.museumjoure.nl.
*** Gepost december 2009 ***
Rjochtdei 2010
De projectgroep Rjochtdei, onderdeel van Museum Joure, heeft besloten om op zaterdag 29 mei 2010 voor de tweede maal het historisch spektakel Rjochtdei te organiseren. Deze keer niet in de Midstraat, maar in Oud Joure, het gebied rondom de Kolk, Visstraat, Boterstraat, Jordaan, tot de Jouster Toer en het museum. Er wordt samengewerkt met de buurtvereniging Roun de Kolk. De reden om het hier te organiseren is de authenticiteit van het gebied.
Het verhaal in grote lijnen
De zeventiende eeuw, de Gouden Eeuw, een eeuw van grote rijkdom, maar niet voor iedereen. Een eeuw van grote namen - Huygens, Vondel, en vele anderen. De eeuw waarin het protestantisme, begonnen met de Reformatie in de eeuw daarvoor, verder vorm kreeg. De eeuw van de heksenvervolgingen in verschillende delen van Europa. De vervolgingen gingen Friesland voorbij, maar de strenge predikanten zagen geen kans het bijgeloof uit te roeien.
Het bijgeloof zal bij Rjochtdei 2010 een belangrijke rol spelen. Een kwakzalver probeert zijn buurman te genezen. Zijn verrichtingen zijn te zien in de klucht ‘Toemar' die op diverse lokaties zal worden gespeeld. In de Jordaan - een oord van zonde en verderf - houdt zich zelfs een heuse heks op - dat wordt althans beweerd. Zij belandt bij de grietman, die een oordeel over haar uit moet spreken.
Dat lot treft ook de vader die zijn dochter tracht te verhandelen aan een ‘heer' die op de meidenmarkt met zijn vrouw zoekt naar een dienstbode.
Aan de stamtafel in de kroeg op het Waagplein wordt een gruwelverhaal vertelt. Een waarzegster bedrijft haar praktijken. Toevallig is er op deze dag een vergadering van predikanten op ‘e Jouwer. Massaal trekken zij ten strijde tegen alle ongerechtigheden. Zo is bijvoorbeeld het dansen hun een gruwel. De poppenkastspelers dragen het hunne bij aan de gebeurtenissen. Een waarzegster wordt het leven knap zuur gemaakt. Een melaatse laat zijn droeve roep horen en wordt gemeden ‘als de pest'.
Na de rechtzitting zal bij de toren de door de grietman uitgesproken straf ten uitvoer worden gebracht.
In de rechtkamer in de toren heeft zich een man verschanst (met zijn helpers?), die meent dat hij tot grietman over Haskerland had moeten worden verkozen. Hij doet onafgebroken het verhaal over hoe hij (rechtvaardig) recht zou spreken.