Rjochtdei
Binnenkort nieuws over een nieuwe editie van de Rjochtdei!
Rjochtdei 2010
GPTV maakte een item over de Rjochtdei
Bekijk het programmaboekje en de plattegrond.
En lees ook de nieuwsbrief.
*** Gepost 15 oktober ***
Alle foto's online
Hanneke Staal heeft tijdens de Rjochtdei en de generale repetitie veel foto's gemaakt. Inmiddels zijn ze uitgezocht en bewerkt en zijn ze in een webalbum geplaatst. Ga nog even terug naar die prachtige dag in mei en klik op één van de albums hieronder.
 |  |  |
| 2010-5-27 generale Rjochtdei in Joure | 2010-5-29 Rjochtdei 2010 de totaalfoto's van de dag | 2010-5-29 Rjochtdei in Joure samenvatting |
*** Gepost 31 mei ***
Rjochtdei groot succes
Inmiddels staat een grote selectie foto's die Hanneke Staal zaterdag gemaakt heeft in een fotoalbum: Rjochtdei 2010.
Lees hier het verslag van de Rjochtdei.
*** Gepost 28 mei ***
Generale repetitie
Donderdagavond vond de generale repetitie plaats. Een stoet aan verklede mensen trok door de Midstraat richting de Jouster Tour.
Hieronder een impressie van wat u zaterdag kunt verwachten.
|
*** Gepost 21 mei ***
Voorbereidingen in volle gang
De voorbereidingen zijn in volle gang. Deze week werden alle toneelspelers en figuranten opgeroepen om de kleding te passen. Hier een impressie.
*** Gepost 10 mei ***
Update
De dag van de Rjochtdei komt snel dichterbij. Nog maar tweeënhalve week en dan is het al zover. Tijd voor een update van wat u kunt verwachten.
Een greep uit de vele voorstellingen:
Een kwakzalver probeert zijn buurman te genezen.
De vrouw uit een buurt van zonde en verderf wordt als heks beschouwd. De grietman velt een oordeel over haar.
Een vader die zijn dochter wilde verhandelen op de meidenmarkt verschijnt voor de grietman en zijn rechtdienaren. Hij wilde haar verkopen aan een ‘heer en zijn vrouw’ die op zoek zijn naar een dienstbode.
Aan de stamtafel in de kroeg vertelt een gast een gruwelverhaal.
Een waarzegster kijkt in haar glazen bol en doet voorspellingen. En dat kan niet iedereen waarderen.
De predikanten die vergaderen in Joure trekken massaal ten strijde tegen alle in hun ogen ongerechtigheden die in de maatschappij plaatsvinden. Dansen vinden deze godsdienaren een gruwel.
Poppenkastspelers en troubadours dragen hun steentje bij aan alle gebeurtenissen
Een melaatse laat zijn droeve roep horen, maar hij wordt gemeden ‘als de pest’
Na een rechtszitting wordt bij de toren door de grietman de straf uitgesproken en ook ten uitvoer gebracht.
In de rechtkamer in de toren zit een man verschanst die meent dat hij tot grietman had moeten worden gekozen. De rechtspraak deugt in zijn ogen niet. Hij vertelt onafgebroken hoe hij het zou doen, eerlijker en rechtvaardiger.
Het ontstaan
In 2006 kwam een groep vrijwilligers van Museum Joure op het idee om de geschiedenis rond de bouw van de bekende Jouster Toer in 1628 te laten herleven. De Renaissancetoren hoort bij de naastgelegen Hobbe van Baerd kerk en is beeldbepalend voor Joure. Grietman Hobbe van Baerdt legde op 8 augustus 1628 de eerste steen voor de toren. De kerk en toren zijn naar hem genoemd. In de toren is een ‘rechtkamer’ waar de grietman vroeger recht sprak. Voor de groep enthousiaste vrijwilligers was dat de aanleiding om zo’n dag te laten herleven. De Rjochtdei, een dag van het spreken van het nedergerecht, een historisch spektakel. Het idee was geboren, maar de totstandkoming kostte veel bloed, zweet en soms zelfs tranen. Maar het resultaat was overweldigend. Op zaterdag 24 mei 2008 herleefde de zeventiende eeuw in het historische centrum van Joure. De honderden vrijwilligers bezorgden het grote aantal toeschouwers een onvergetelijke dag. Na afloop werd al vrij snel besloten om in 2010 weer een Rjochtdei te organiseren. De gemeente Skarsterlân en diverse instellingen steunen de Projectgroep financieel.
Het nedergerecht
De gewesten Friesland en Holland kenden in de 17e eeuw het zogenoemde nedergerecht. Ook in de grietenij (gemeente) Haskerland sprak de grietman dit recht. De grietman (burgemeester) was namelijk ook rechter. Hij werd daarin bijgestaan door zijn rechtsdienaren. Er werd recht gesproken in kleine zaken, ernstige vergrijpen werden doorverwezen naar het Hof van Friesland in Leeuwarden. De grietman sprak recht over zaken als eigendomsgeschillen, misleiding en diefstal. Vrijheidsstraffen werden veelal niet opgelegd. Wie geen geld had om de boete te betalen, wachtte lijfstraffen als geselen, brandmerken en ‘te kaak stellen’ (in het openbaar te schande maken). De opbrengst van de boetes verdwenen in de kas van de grietenij en de beurs van de grietman.
Museum Joure
In en rondom Museum Joure worden allerlei activiteiten georganiseerd. De entree is die dag gratis. De kinderen kunnen schommelen op de schommels van Chiel Kuijl. Een ketelschuurster toont haar werk, een koffiebrander, een smid, een koperslager en een uurwerkmaker demonstreren hun vakmanschap. Ook is er een kraam van de Witte Os met koloniale waar als thee, koffie en specerijen.
26 Ambachtslieden van Ambachtelijk Friesland zullen ook van de partij zijn. N.a.v. hun 25-jarig bestaan zal bovendien een bijzonder handwerkstuk die dag worden aangeboden aan ‘de Praeses der Staten van Friesland of diens gezant’.
Praamvaren naar de molen
Vanaf de kade van Museum Joure kunnen bezoekers aan boord stappen van een praam. De praam vaart heen en weer tussen Penninga’s molen en het museum. Muzikanten op de praam zorgen voor vrolijke deuntjes. De molen is open en er wordt die dag meel gemalen en brood gebakken. Er rijdt ook een paard en wagen van het historische centrum naar Penninga’s molen.
Schilders
Sta deze dag eens stil bij de schilders die vanuit het hele land naar Joure zijn gekomen om deze dag vast te leggen op het doek. Zij schilderen zoals gebruikelijk was in de 17e eeuw. Wellicht dat u werk van deze meesters wel in huis zult willen hebben. Dat kan……….want aan het eind van de dag worden deze schilderijen geveild.
Sulvergûne
Voor deze dag is er speciaal de Jouster ‘sulvergûne’ geslagen. Hiermee kunt u eten en drinken kopen, entree betalen en deelnemen aan bepaalde activiteiten. Deze zilveren guldens waren in de 17e eeuw het betaalmiddel. Deze prachtige munten zijn ook voor de verzamelaars interessant.
Educatie
Voor kinderen is het interessant, maar zeker ook belangrijk om de geschiedenis van hun omgeving te kennen. Educatie is daarom onderdeel van de Rjochtdei. Voor alle scholen in de gemeente Skarsterlân is een lespakket over de geschiedenis van de 17e eeuw in Joure beschikbaar. Ook is er voor de scholen een excursie: met de gildemeester naar de rechtkamer.
Werkgroepen
De Projectgroep Rjochtdei is onderverdeeld in verschillende werkgroepen: Educatie, scenario, rondvaart met praam, kleding, decor, catering, muziek, grime, oude ambachten, logistiek, toneel/figuratie en het schooltje.
Schooltje
Onderdeel van de Rjochtdei is een schooltje uit de 17e eeuw. Een groep kinderen krijgt les met attributen van toen. Voor alle kinderen zijn er bij de school kinderspelen als hinkelen, klompjevaren, steltlopen, touwtjespringen en knikkeren. De organisatie van de kinderspelen is in handen van welzijnsorganisatie Miks.
*** Gepost 25 maart ***
Uitreiking lespakket
Woensdagmiddag 17 maart reikte de Grietman het lespakket over de Rjochtdei 2010 (29 mei) uit aan de vertegenwoordigers van een groot aantal basisscholen uit de gemeente Skarsterlân.
De werkgroep Educatie heeft een prachtige lesmap samengesteld. Het centrale thema is de rechtspraak in de 17e eeuw. Er zijn lessen op het gebied van geschiedenis, lezen, schrijven, muziek, handvaardigheid enz. Daarnaast brengen de leerlingen van de deelnemende scholen een bezoek aan de rechtkamer in de Jouster Toer.
De aanwezige scholen hebben de map enthousiast in ontvangst genomen. Op de foto vlnr Akke Toren (werkgroep Educatie), Daniël van der Meulen (E.A.B.- school) en de Grietman. (foto Hanneke Staal)
*** Gepost 8 maart 2010 ***
Rjochtdei op ’e Jouwer komt dichterbij
Zaterdag 29 mei wordt een dag om al vast in uw agenda te noteren, want dan wordt in de oude vlecke Joure voor de tweede keer, ’Rjochtdei’ gehouden, ’in histoarysk spektakel op 'e Jouwer’, georganiseerd door de Projectgroep Rjochtdei van Museum Joure.
Een deel van het oude centrum zal die dag een metamorfose ondergaan en veranderen in het Joure van 1628, de tijd dat de Friese adel het hier nog voor het zeggen had. Dan zal ook de grietman van Haskerland en zijn gevolg op het toneel verschijnen. Hij zal recht spreken in een aantal netelige kwesties. Dat gebeurt vooral in en rond de Jouster toer.
De eerste versie van Rjochtdei vond plaats op zaterdag 24 mei 2008. Toen vormden vooral de Midstraat, enkele zijstraten, het museum en omgeving en Penninga's Molen het decor. Dit jaar is wat een ander stuk oud-Joure uitgekozen: vanaf de Hobbe van Baerdt Kerk via Torenstraat, Waagplein, Krim, Jordaan, Boterstraat, Visstraat, Kolkstraat en ook weer de molen. Meer dan de deftige Midstraat vormde deze omgeving de volksbuurt van Joure, een echt doolhof van smalle straatjes en stegen, volgepropt met ambachtelijke werkplaatsen, zelfs boerderijtjes, pakhuizen, neringen en kroegjes. Er leefden zowel hardwerkende ambachtslieden als schorriemorrie.
In 2008 kon het publiek al genieten van de unieke combinatie van een historische dag en een openluchtspel. Dit alles speelde zich op meerdere plekjes tegelijk af en werd een aantal malen herhaald. Het was niet alleen locatietheater, maar het publiek waande zich echt in een andere tijd. Men participeerde er in.
Overal liepen figuranten rond, jongeren en ouderen, in kleren van toen. Men zag als het ware het leven van vierhonderd jaar geleden aan zich voorbijtrekken: boeren en buitenlui, ambachtslieden, muzikanten, potsenmakers, onverlaten. Straattaferelen met mensen, beesten, zelfs onwelriekende mesthopen, eten en drinken uit die tijd, vervoer van eeuwen geleden, teveel om op te noemen.
Dat zal dit jaar niet anders zijn, maar er zijn wel enkele thema's die er nadrukkelijk uitspringen. Zo zullen ambachten een belangrijke rol spelen, omdat Joure ook de intentie heeft Ambachtsstad te worden. Toevallig valt Rjochtdei samen met het 25-jarig bestaan van Ambachtelijk Friesland. Ambachtslieden Erik van der Schoot en Jaap Aalders vonden het Jouster historische spektakel wel zo'n leuk idee, dat ze in samenwerking met het Museum Joure besloten actief deel te nemen. 26 ambachtslieden uit hun gelederen zullen dan ook van de partij zijn. Bovendien zal een bijzonder handwerkstuk die dag worden aangeboden aan ‘de Praeses der Staten van Friesland of diens gezant’.
Tekstschrijvers Sieger Bijsterveld en Cor Waringa hebben zich niet alleen verdiept in de 17e eeuw, maar ook hun fantasie de vrije loop gelaten. Zo waren we toen in Joure behoorlijk protestants. Predikanten trokken fel van leer tegen alles wat verkeerd was, dansen en drinken bijvoorbeeld. In de volksbuurten echter was bijgeloof moeilijk uit te bannen. Men vertrouwde op kwakzalvers en geloofde in hekserij. En men lustte graag brandewijn en hield van feesten.
De grietman moet maar zien over dit soort kwesties een oordeel vellen. ‘Vrouwenhandel’ komt ook aan de orde, al is het maar een arme sloeber, die zijn dochter verkwanselt als dienstbode. En de grietman zelf, is hij wel terecht benoemd in deze hoge functie? Wat is er bijvoorbeeld met zijn zoon aan de hand? In kroegen worden de meest bizarre verhalen verteld.
Al vanaf vorige herfst is een enthousiast team vrijwilligers druk bezig geweest, verdeeld in een groot aantal werkgroepen, zoals toneelspelers/figuranten, muziek, eten en drinken, kinderspelletjes, kleding, schmink, logistiek, rondvaart met pramen, decor. Ook de buurtvereniging Roun de Kolk neemt hier aan deel.Onder regie van Sybren Sigtema belooft het 29 mei weer veel drama maar ook kluchtigheid te worden.
Nu de laatste maanden voor de grote dag zijn aangebroken zal het steeds hectischer worden voor de organisatie en werkgroepen. De repetities en de voorbereidingen gaan nu echt los. Zo kwamen donderdagavond ruim veertig toneelspelers en figuranten bijeen in de Veglinshof, om al vast te worden geïnformeerd over hun inbreng. Iedereen krijgt een rol toebedeeld. Voor een aantal is het al de tweede keer, maar er zijn ook vele nieuwe gezichten bij, waaronder een aantal jongeren.
Men kan echter nog wel meer gebruiken. Ook voor andere hulp. Zo komt de decorploeg nog wat handen tekort. Meer informatie: Joke Krul 0513-410303 / kultuerried@museumjoure.nl / www.museumjoure.nl.
*** Gepost december 2009 ***
Rjochtdei 2010
De projectgroep Rjochtdei, onderdeel van Museum Joure, heeft besloten om op zaterdag 29 mei 2010 voor de tweede maal het historisch spektakel Rjochtdei te organiseren. Deze keer niet in de Midstraat, maar in Oud Joure, het gebied rondom de Kolk, Visstraat, Boterstraat, Jordaan, tot de Jouster Toer en het museum. Er wordt samengewerkt met de buurtvereniging Roun de Kolk. De reden om het hier te organiseren is de authenticiteit van het gebied.
Het verhaal in grote lijnen
De zeventiende eeuw, de Gouden Eeuw, een eeuw van grote rijkdom, maar niet voor iedereen. Een eeuw van grote namen - Huygens, Vondel, en vele anderen. De eeuw waarin het protestantisme, begonnen met de Reformatie in de eeuw daarvoor, verder vorm kreeg. De eeuw van de heksenvervolgingen in verschillende delen van Europa. De vervolgingen gingen Friesland voorbij, maar de strenge predikanten zagen geen kans het bijgeloof uit te roeien.
Het bijgeloof zal bij Rjochtdei 2010 een belangrijke rol spelen. Een kwakzalver probeert zijn buurman te genezen. Zijn verrichtingen zijn te zien in de klucht ‘Toemar' die op diverse lokaties zal worden gespeeld. In de Jordaan - een oord van zonde en verderf - houdt zich zelfs een heuse heks op - dat wordt althans beweerd. Zij belandt bij de grietman, die een oordeel over haar uit moet spreken.
Dat lot treft ook de vader die zijn dochter tracht te verhandelen aan een ‘heer' die op de meidenmarkt met zijn vrouw zoekt naar een dienstbode.
Aan de stamtafel in de kroeg op het Waagplein wordt een gruwelverhaal vertelt. Een waarzegster bedrijft haar praktijken. Toevallig is er op deze dag een vergadering van predikanten op ‘e Jouwer. Massaal trekken zij ten strijde tegen alle ongerechtigheden. Zo is bijvoorbeeld het dansen hun een gruwel. De poppenkastspelers dragen het hunne bij aan de gebeurtenissen. Een waarzegster wordt het leven knap zuur gemaakt. Een melaatse laat zijn droeve roep horen en wordt gemeden ‘als de pest'.
Na de rechtzitting zal bij de toren de door de grietman uitgesproken straf ten uitvoer worden gebracht.
In de rechtkamer in de toren heeft zich een man verschanst (met zijn helpers?), die meent dat hij tot grietman over Haskerland had moeten worden verkozen. Hij doet onafgebroken het verhaal over hoe hij (rechtvaardig) recht zou spreken.